Yapay Zeka, Afet Sonrasında Bina Hasarı Tespitinde Yeni Başarılarda
Büyük afetlere yakalanmanın en hayati sorularından biri de binalardaki hasarlara hızlı ve doğru şekilde müdahale etmek. Bu süreçte uydu görüntüleri analiz eden yapay zekâ sistemlerinin kullanımı giderek yaygınlaştı, ancak bu kararların güvenilirliği konusunda uzun süredir tartışma yaratıyordu.
International Journal of Disaster Risk Reduction'da yeni bir çalışma, bina hasarı tespiti için kullanılan yapay zekanın nasıl ve neden doğru sonuçlar verdiğini açıkça ortaya koydu. Araştırmacılar 32 farklı modeli karşılaştırdı ve bu modellerin karar süreçlerini açıklamak üzere XAI (Açıklanan Yapay Zeka) yöntemleri kullandı.
Yapay Zekanın Güvenilirlik Sınırları
Araştırmacılar, bazı modellerin doğru sonuç vermesine rağmen alakasız alanlara odaklanma eğilimleri olduğunu fark ettiler. Özellikle çok başlı dikkat (multihead attention) kullanan modeller hafif hasarli binalardan ağır ve tamamen yıkılmış binalara daha fazla öncelik verdiğini belirtti.
Dr. Umut Lagap, University College London Risk ve Afet Azaltımı Bölümü'nden:
Bir model %95 doğruluk oranına sahip olabilir ancak bu kararları doğru gerekçelerle mi veriyor, yoksa tesadüfen mı? Bizim odaklandığımız asıl mesele budur. #AfetMuharebesi
Afet Yönetimi için Şeffaf Modeller
Yapay zekanın tek başına karar vermesi yerine, insan uzmanları destekleyen ve şeffaflık sağlayacak sistemlerin önemini vurgulayan Lagap:
Karar vericiler bu modellere ancak güvenebilirlerse kullanacak. Bizim hedefimiz, hızlı ama aynı zamanda şeffaflık ve güvenli modellemeyle bu güveni oluşturmak. Bu sağlandığında yapay zekâ afet yönetiminde hem hayat kurtaran hem de kaynakları daha etkin kullanan bir araç olabilir.
#AfetteVadiM
Araştırmaya göre, özellikle 6 Şubat depremleri gibi büyük afetlerde bu tür şeffaf ve güvenilir modellerin yaygın kullanımı, kaynakların daha doğru yönlendirilmesine katkı sağlayabilir. Türkiye'de da yapay zeka temelli hasar tespit uygulamalarının kullanıldığı alanlar bulunduğunu belirtti.
Türkiye ve Uydu Temellili Hasar Tespit
Lagap, uydu görüntülerinin en büyük avantajı coğrafi sınırları aşması olduğunu vurguladı. Türkiye gibi deprem riski yüksek ülkelerde bu sistemlerin afet anında ve yeniden yapılanma süreçleri sırasında da kullanılabilir.
En Sonuç: Hız Yetmez, Şeffaflık Şart
Afete karşı hazırlıklı olmak için yapay zekanın güvenilir modellerle birlikte kullanılarak stratejik öneme sahip hale gelmesi gerekiyor. Bu süreçte insan uzmanları ve teknoloji arasında uyum sağlamak, hem hızlı müdahaleye olan ihtiyacı koruyarak hem de yanlış karar verme riskini azaltmak için kritiktir.
